Deze blog gaat over dezelfde Thomas Bakker over wie ik mijn vorige blog schreef. De aanleiding is een gesprek dat hij voerde in de rubriek ‘Onder de kansel’ in Cvandaag. Het is op het internet geplaatst op 6 november 2026. Hieronder probeer ik duidelijk te maken waarom ik dit een ontluisterend gesprek noem. Het gaat helemaal de verkeerde kant op.
Een voorteken
Een voorteken van de kwalijke tendens is een uitspraak op de achterflap van zijn boek. Daar staat: ‘In deze studie wordt aangetoond dat de eigenlijke kwestie niet exegetisch maar hermeneutisch van aard is.’ Daar maakte ik de volgende opmerking over: ‘Daar heb je het weer, dacht ik even. Dit is het zoveelste voorbeeld van de bewering dat bij elke toegeeflijkheid richting homoseksuele relaties de hermeneutiek meer gezag krijgt dan de Bijbel.’ Maar toen viel mijn eindoordeel nog gunstig uit: deze opmerking op de achterkant kwam in het boek helemaal niet voor. Daarin onthield de auteur zich van inhoudelijke oordelen over de exegese, op enkele vooringenomen opmerkingen na.
Tegenvaller
Wat schetst mijn teleurstelling, nu in het genoemde gesprek blijkt dat de auteur compleet uit dit vaatje tapt. Alsof hermeneutiek een manier is om onder het gezag van de Bijbel uit te komen. Deze opstelling blijkt uit zijn volgende uitspraken: ‘De Bijbel heeft gezag, daar zijn veel christenen het over eens.’ ‘Maar je kunt dat natuurlijk in theorie zeggen. Dat betekent niet dat het in de praktijk ook echt daadwerkelijk functioneert.’ ‘Na mijn onderzoek kan ik concluderen dat de exegese op zichzelf helder is.’ Welnu, dat blijkt helemaal niet uit zijn onderzoek. Die opvatting had hij al. Hij vervolgt: ‘Maar de hermeneutiek, dus wat je vervolgens doet met die tekst, daar valt over te twisten. En daar wordt ook enorm over getwist.’
Hermeneutiek en exegese
Het gaat al meteen fout in de manier waarop hij ‘hermeneutiek’ omschrijft: hij omschrijft die als bezigzijn met de vraag wat je vervolgens doet met de tekst, dus nadat je die hebt uitgelegd (= exegese). Maar wat is hermeneutiek echt? Het is de bezinning op de juiste vertolking van de Schrift. Die begint al bij de Schriftverklaring. Om een voorbeeld te geven: De auteurs in het Nieuwe Testament verklaren oudtestamentische teksten op een andere manier dan wij dat idealiter doen. Zij deden dat vanuit persoonlijke betrokkenheid, associatief, wij doen dat vanuit de distantie, kritisch analytisch. Het woord ‘kritisch’ betekent hier niet: kritisch naar de Bijbel, maar: kritisch naar onszelf, of wij de tekst wel volledig recht doen. Over dat verschil in benadering van de gewijde tekst denk je na in de hermeneutiek. En dat leidt tot een kritische toetsing van je eigen methode van Schriftuitleg. Bakker maakt ervan: uitleg van de homoteksten is een koud kunstje. Maar wat je er daarna mee doet, dat is hermeneutiek, en dan kun je met mooie redeneringen onder het gezag van de Bijbelteksten uit.
‘In wellust ontbranden’
Laat ik een voorbeeld noemen dat duidelijk maakt dat de exegese ons voor vragen stelt die niet expliciet door de uitleg zelf worden beantwoord. Paulus schrijft in Romeinen 1: ‘de mannen hebben de natuurlijke omgang met de vrouw opgegeven en zijn in wellust voor elkaar ontbrand’(vs. 27). Kun je dit ‘in wellust voor elkaar ontbranden’ toepassen op het verlangen van een homo naar een metgezel voor het leven? Doe je hem daarmee recht? De woorden ‘in wellust ontbranden’ doen denken aan decadente ontaarding. Toegepast op alle homo’s zou dat betekenen dat we ieder homoverlangen als het begin van decadente ontaarding moeten beschouwen. Is dat verantwoord omgaan met de Schrift? Doorslaggevend voor mij is: Paulus’ woordgebruik laat zien dat hij op iets anders doelt dan op de existentiële hunkering van integere homo’s.
Welke hermeneutiek heeft hij zelf?
Gelukkig erkent Bakker dat de context van waaruit wij de Bijbel lezen altijd een rol speelt en ook mag spelen. Terecht voegt hij daaraan toe dat de context niet bepalend mag worden. ‘De Schrift is uiteindelijk het ijkpunt.’ Dat brengt mij bij de vraag: welke hermeneutiek hanteert hij zelf? Daarover laat hij zich niet uit. Om het iets concreter te maken: hij en ik hanteren hetzelfde uitgangspunt over het gezag van de Schrift. Toch is er een verschil. Hij begint bij de concrete Bijbelteksten die gaan over wat lijkt op wat wij ‘homoseksualiteit’ noemen, over Leviticus 18 en 20 (het is een gruwel voor God dat mannen bij mannen liggen) en Romeinen 1 (de tegennatuurlijke seksuele omgang). Ik begin bij de grote verbanden over de verhouding van wet en evangelie: dat de liefde de vervulling van de wet is, dat de liefde daarin blijkt dat ze de naaste geen kwaad doet, dat de letter doodt, maar de Geest levend maakt, dat alles mij geoorloofd is, maar dat niet alles opbouwt en dat ik mij door niets laat knechten.
In de gereformeerde hermeneutiek is een belangrijke stelregel dat je afzonderlijke teksten niet uit hun verband rukt, maar ze in hun context leest en verstaat: vanuit het geheel van de Schrift naar de afzonderlijke tekst, en dan weer terug naar het geheel. Als we dat niet doen, komen we terecht bij biblicisme, dat altijd is afgewezen. Dit is ontegenzeggelijk een hermeneutisch thema.
Volgens mij kan Bakker het hier niet mee oneens zijn. Maar dan moet hij niet zo neerbuigend over hermeneutiek spreken, alsof die problemen maakt die er niet zijn.
