Anderhalf jaar
Inmiddels anderhalf jaar krijgt de Oezbeekse familie Babayants kerkasiel in de Open Hofkerk in Kampen. Vooropgesteld: het begroot me voor die familie dat ze al zolang bijna geen bewegingsvrijheid genieten. Ik gun het ze te kunnen gaan en staan waar ze willen. En veel respect voor de kerk die al zo  lang gastvrijheid biedt en kerkdiensten gaande houdt om te voorkomen dat de autoriteiten binnen komen om hen mee te nemen. Dat de kerk onlangs daarvoor een prijs heeft behaald laat zien dat dit respect breder leeft.

Een lacune in het debat
Toch wil ik een overweging naar voren brengen die de gang van zaken ter discussie stelt. Dat doe ik niet omdat ik per saldo ‘tegen’ ben – ik ben er niet op uit een positie in te nemen – , maar omdat ik vind dat het debat eenzijdig wordt gevoerd. Eén argument ontbreekt namelijk stelselmatig.

Het toonaangevende argument
Het belangrijkste argument is het humanitaire: de kinderen zijn volkomen vernederlandst. De jongste twee zijn zelfs hier geboren, die hebben geen enkele binding met de cultuur in Oezbekistan. Hoe kun je het zo’n kind aandoen zich hier los te scheuren van school en vriendjes, en wellicht van de kerk, en het in een totaal vreemde omgeving met een compleet andere taal en andere gewoonten over te plaatsen. Raakt zo’n kind niet compleet ontheemd? Dit is geen loze overweging.

Een inherent probleem
Wat me echter opvalt, is dat er in dit verband nooit over gesproken wordt dat deze vervreemding inherent is aan het hele vluchtelingenprobleem. Mensen komen hiernaartoe uit hun eigen cultuur, ook jonge mensen en kinderen, en ze komen terecht in een geheel andere cultuur, individualistisch, consumptief, neo-liberaal, waar religie geen integraal onderdeel uitmaakt van de samenleving. Ook dan is sprake van ontworteling.

Eenzijdig moreel protest
Waarom klinkt er nooit moreel protest wanneer deze problemen zich hier voordoen? Ja, er klinkt wel protest, maar dat zou ik eerder immoreel protest noemen: het is een protest dat geen oog heeft voor de nood die mensen ertoe bracht huis en haard en familie te verlaten. Een protest van ‘AZC – weg ermee!’ Maar waarom geen moreel protest, dat je dat deze mensen niet kunt aandoen, en dat ze met veel geduld geholpen moeten worden hier te acclimatiseren en te incultureren? Gelukkig wordt die praktische hulp op veel plaatsen wel geboden. Maar het inzicht dat de ontworteling bij vluchten hoort, functioneert nauwelijks.

Wat voor heen geldt, geldt ook voor terug
Daartegenover, wanneer mensen na lange tijd terug moeten, wordt dit probleem door voorstanders van ‘blijven’ ineens gepresenteerd als onoverkomelijk. Maar het is inherent aan het vluchtelingenvraagstuk zelf, zeker als het om vluchten naar een andere soort samenleving gaat. Het treedt op als mensen de heenreis hebben ondernomen, én het treedt op als mensen na lange tijd terug moeten.

Aanpassing aan de geldende normen
De vraag is dus: waarom de ene keer je daar niet op beroepen en de andere keer wel? Waarom vinden we het minder een probleem als mensen zich aan onze normen moeten leren aanpassen, dan wanneer zij zich terug moeten leren aanpassen aan de mores van het land van herkomst?

Superioriteitsgevoel
Wordt dat ingegeven door een onuitgesproken superioriteitsgevoel? Vinden we onze eigen cultuur beter, en hebben we daarom het idee dat aanpassing aan onze manieren op minder problemen stuit dan leren omgaan met de ‘minderwaardige’ gewoonten in het land van herkomst? Maar superioriteitsgevoel is nooit een goede raadgever. Het leidt bij de een tot bevoogding van asielzoekers en bij de ander tot minachting voor hen, wanneer ze van ver komen. Superioriteitsgevoel schept geen eerlijke verhoudingen. Het is ook geen christelijke houding.

Economische factoren
Speelt er iets anders mee? Bijvoorbeeld dat we vrezen dat mensen het in hun land van herkomst minder breed zullen hebben, en het de vraag is of zij niet in de armoede verstrikt raken? Waarschijnlijk zal dat niet ver bezijden de waarheid zijn. Daarmee maken we het vluchtelingenprobleem tot een economisch probleem. Maar we zijn er met elkaar toch op tegen dat asiel verleend wordt aan mensen die om economische redenen zijn gevlucht? Alleen ‘echte’ vluchtelingen, wier leven gevaar loopt door geweld, komen in aanmerking.

Sentiment
Is het een kwestie van sentiment? We komen voor hen op omdat het zulke aardige mensen zijn? Maar ook dat is geen rechtvaardig criterium, daarvoor is het te subjectief.

Uitnodiging
Kortom: mijns inziens zit er een lacune in de overwegingen om kerkasiel te verlenen. Ik nodig de voorstanders uit met een sterker verhaal te komen.